ভোটাধিকাৰ নাগৰিকৰ ‘আত্মা’: ভোটাৰ তালিকাৰ পৰা নাম কৰ্তনৰ ক্ষেত্ৰত জাননী-শুনানি জৰুৰী, ক’লে ন্যায়াধীশ উজ্জ্বল ভূঞাই

হায়দৰাবাদ: ভোটাৰ তালিকাত এবাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পিছত, মৃত ভোটাৰৰ ক্ষেত্ৰটো বাদ দিলে, সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিক জাননী আৰু শুনানিৰ সুযোগ নিদিয়াকৈ নাম কৰ্তন কৰিব নোৱাৰি—এই গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্তব্য কৰিছে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ উজ্জ্বল ভূঞাই।

হায়দৰাবাদৰ NALSAR University of Law-ত অনুষ্ঠিত ১৯সংখ্যক Justice B.R. Sawhney Memorial Moot Court Competitionৰ সামৰণি অনুষ্ঠানত ভাষণ দি ন্যায়াধীশ ভূঞাই ভোটাধিকাৰক মুক্ত আৰু ন্যায়সংগত নিৰ্বাচনৰ ভেটি হিচাপে অভিহিত কৰে। তেওঁৰ এই মন্তব্য আহিছে দেশজুৰি ভোটাৰ তালিকাৰ বিশেষ নিবিড় পুনৰীক্ষণ (SIR)ক লৈ বিতৰ্ক চলি থকাৰ সময়তে। অৱশ্যে তেওঁৰ ভাষণত SIRক পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাছিল। 

‘ভোটদানৰ অধিকাৰ নাগৰিকৰ পৰিচয়ৰ পৰা পৃথক কৰিব নোৱাৰি’

ন্যায়াধীশ ভূঞাই কয়, এজন নাগৰিকৰ ভোটাৰ হিচাপে পঞ্জীয়ন আৰু ভোটদানৰ অধিকাৰ অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই অধিকাৰেই মুক্ত আৰু ন্যায়সংগত নিৰ্বাচনৰ ভেটি গঢ়ে।

তেওঁৰ মতে, Representation of the People Act, 1950-ৰ ধাৰা ২২-এ ভোটাৰ তালিকাৰ কোনো এণ্ট্ৰি কৰ্তনৰ ব্যৱস্থা ৰাখিছে যদিও, সংশ্লিষ্ট ভোটাৰক যুক্তিসংগতভাৱে নিজৰ বক্তব্য দাঙি ধৰাৰ সুযোগ দিয়াটো প্ৰয়োজনীয়।

Lal Babu Hussein বনাম Electoral Registration Officer গোচৰৰ উল্লেখ কৰি তেওঁ কয় যে ভোটাৰ তালিকাৰ পৰা নাম কৰ্তনৰ ক্ষেত্ৰত জাননী জাৰি আৰু প্ৰভাৱিত ব্যক্তিক শুনানিৰ সুযোগ দিয়াৰ দৰে প্ৰক্ৰিয়া মানি চলিব লাগে। 

ন্যায়াধীশ ভূঞাৰ ভাষাত, মৃত ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰটো বাদ দিলে, ভোটাৰ তালিকাত এবাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পিছত জাননী আৰু শুনানিৰ সুযোগ নিদিয়াকৈ সেই নাম কৰ্তন কৰিব নোৱাৰি।

‘ভোটাধিকাৰ বিশেষ সুবিধা নহয়’

ভোটাধিকাৰক কেৱল কোনো বিশেষ সুবিধা হিচাপে চাব নোৱাৰি বুলিও মন্তব্য কৰে ন্যায়াধীশ ভূঞাই।

তেওঁ ভাৰতীয় সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ৩২৫ আৰু ৩২৬-ৰ প্ৰসংগ উল্লেখ কৰি কয় যে ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰৰ অন্যতম মূল বৈশিষ্ট্য হৈছে সাৰ্বজনীন প্ৰাপ্তবয়স্ক ভোটাধিকাৰ।

অনুচ্ছেদ ৩২৫-এ প্ৰতিটো সমষ্টিৰ বাবে সাধাৰণ ভোটাৰ তালিকাৰ কথা কয় আৰু ধৰ্ম, জাতি, বৰ্ণ বা লিংগৰ ভিত্তিত কোনো ব্যক্তিক ভোটাৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্তিৰ পৰা বঞ্চিত কৰিব নোৱাৰাৰ সাংবিধানিক নীতি প্ৰতিষ্ঠা কৰে।

আনহাতে, অনুচ্ছেদ ৩২৬-এ লোকসভা আৰু ৰাজ্য বিধানসভাৰ নিৰ্বাচন প্ৰাপ্তবয়স্ক ভোটাধিকাৰৰ ভিত্তিত অনুষ্ঠিত হোৱাৰ সাংবিধানিক ভিত্তি প্ৰদান কৰে। 

‘শৰীৰৰ পৰা আত্মা উলিয়াই লোৱাৰ দৰে’

ভোটাধিকাৰ আৰু নাগৰিকত্বৰ মাজৰ সম্পৰ্ক ব্যাখ্যা কৰি ন্যায়াধীশ ভূঞাই এক শক্তিশালী উপমা ব্যৱহাৰ কৰে।

তেওঁ কয়, এজন ভাৰতীয় নাগৰিকৰ পৰিচয়ৰ পৰা ভোটদানৰ অধিকাৰ বা ভোটাৰ তালিকাত নাম অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ অধিকাৰ পৃথক কৰিব নোৱাৰি। তেওঁৰ মতে, এনে কৰাটো “শৰীৰৰ পৰা আত্মা উলিয়াই লোৱাৰ দৰে”।

ভাৰতীয় সংবিধানে ভোটাধিকাৰ থকা আৰু ভোটাধিকাৰ নথকা—এনে দুটা শ্ৰেণীৰ নাগৰিকৰ ব্যৱস্থা কৰা নাই বুলিও তেওঁ মন্তব্য কৰে। 

‘কোটি কোটি লোকক ভোটাধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত কৰিলে প্ৰক্ৰিয়াটো স্বেচ্ছাচাৰী’

ন্যায়াধীশ ভূঞাই লগতে কয়, যদি কোনো প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত লাখ লাখ বা কোটি কোটি ভাৰতীয় নাগৰিক ভোটাধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত হয় আৰু তেওঁলোক নিজৰ দেশতে ভোটাধিকাৰ নথকা নাগৰিকত পৰিণত হয়, তেন্তে এনে প্ৰক্ৰিয়া স্বভাৱগতভাৱেই স্বেচ্ছাচাৰী হ’ব পাৰে।

তেওঁৰ মতে, এনে বৃহৎ পৰিসৰৰ ভোটাধিকাৰ হৰণ সংবিধানৰ ১৪ আৰু ৩২৬ নং অনুচ্ছেদৰ সৈতে অসংগত হ’ব পাৰে।

“কোনো ধৰণৰ ‘whataboutery’ৰে এনে কাৰ্যক ন্যায্যতা প্ৰদান কৰিব নোৱাৰি”—বুলিও তেওঁ কয়। তেওঁৰ মতে, এনে কোনো প্ৰক্ৰিয়াই সংবিধানৰ একেবাৰে মূল ভেটিত আঘাত কৰে। 

SIR বিতৰ্কৰ মাজতে মন্তব্যটোৰ তাৎপৰ্য

ন্যায়াধীশ ভূঞাই তেওঁৰ ভাষণত নিৰ্বাচন আয়োগৰ চলিত Special Intensive Revision (SIR)-ৰ নাম উল্লেখ কৰা নাছিল। কিন্তু ভোটাৰ তালিকা পুনৰীক্ষণ, ভোটাৰৰ নাম কৰ্তন আৰু ভোটাধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত হোৱাৰ আশংকা লৈ দেশজুৰি বিতৰ্ক চলি থকাৰ সময়তে তেওঁৰ এই মন্তব্য যথেষ্ট তাৎপৰ্যপূৰ্ণ।