বিশ্বৰ তিনিটা প্ৰভাৱশালী সামৰিক শক্তিৰ নেতা—আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ড’নাল্ড ট্ৰাম্প, চীনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ছি জিনপিং আৰু ৰাছিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ভ্লাদিমিৰ পুটিনে বৃহস্পতিবাৰে চীনৰ শ্বেনঝেনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ত্ৰিপাক্ষিক বৈঠকত মিলিত হ’ব। Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC) শীৰ্ষ সন্মিলনৰ সমান্তৰালভাৱে অনুষ্ঠিত হ’বলগীয়া এই বৈঠকক লৈ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজনৈতিক মহলত ব্যাপক চৰ্চা হৈছে।
বৈঠকত ইৰানক কেন্দ্ৰ কৰি চলি থকা আমেৰিকা-ইজৰাইলৰ যুদ্ধ, ৰাছিয়া-ইউক্ৰেইন সংঘাত, পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰ, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য আৰু কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ দৰে বিষয় আলোচনালৈ অহাৰ সম্ভাৱনা আছে। অৱশ্যে বিশ্লেষকসকলৰ মতে, তিনিওগৰাকী নেতাৰ লক্ষ্য আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাৰ্থ পৃথক। সেয়েহে বৈঠকৰ পৰা বিশেষ কোনো বাস্তৱিক চুক্তি বা বৃহৎ সিদ্ধান্ত অহাৰ আশা সীমিত।
ট্ৰাম্পৰ লক্ষ্য: কূটনৈতিক সফলতা আৰু পাৰমাণৱিক চুক্তি
আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ড’নাল্ড ট্ৰাম্পৰ বাবে এই বৈঠকত নিজৰ কূটনৈতিক সফলতা প্ৰদৰ্শন কৰাটো অন্যতম লক্ষ্য হ’ব পাৰে। আমেৰিকাৰ মধ্যকালীন নিৰ্বাচনত ৰিপাব্লিকান পাৰ্টিয়ে কংগ্ৰেছৰ দুয়োখন সদনৰ নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱাই ডেম’ক্ৰেটিক পাৰ্টিৰ হাতত পৰাজয় বৰণ কৰাৰ পাছত ট্ৰাম্পৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা চাপৰ সন্মুখীন হৈছে বুলি বিশ্লেষকসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে।
ইয়াৰ লগতে ইৰানক কেন্দ্ৰ কৰি চলি থকা যুদ্ধ আৰু দেশখনৰ সৈতে আলোচনাৰ অচলাৱস্থাই ট্ৰাম্পৰ ওপৰত অতিৰিক্ত চাপ সৃষ্টি কৰিছে। ২০২৪ চনৰ নিৰ্বাচনী প্ৰচাৰত আন এখন দীৰ্ঘস্থায়ী যুদ্ধত আমেৰিকাক জড়িত নকৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল ট্ৰাম্পে। কিন্তু বৰ্তমানৰ পৰিস্থিতিয়ে সেই প্ৰতিশ্ৰুতিৰ ওপৰত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে।
ট্ৰাম্পে চীনৰ জৰিয়তে ইৰানক আলোচনাৰ ক্ষেত্ৰত আপোচ কৰিবলৈ ব্যক্তিগতভাৱে আহ্বান জনোৱাৰ আশা কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি আমেৰিকা, ৰাছিয়া আৰু চীনক সামৰি নতুন ত্ৰিপাক্ষিক পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰ চুক্তিৰ বিষয়টোও উত্থাপন হ’ব পাৰে। আমেৰিকা আৰু ৰাছিয়াৰ মাজৰ New START চুক্তিৰ ম্যাদ ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত শেষ হৈছে। ট্ৰাম্পে চীনকো অন্তৰ্ভুক্ত কৰি নতুন আৰু আধুনিক চুক্তি বিচাৰিছে যদিও ছি জিনপিঙে এই প্ৰস্তাৱৰ প্ৰতি বিশেষ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰা নাই।
পুটিনৰ লক্ষ্য: ইউক্ৰেইন যুদ্ধ আৰু ৰাছিয়াৰ বিচ্ছিন্নতা হ্ৰাস
ৰাছিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ভ্লাদিমিৰ পুটিনৰ বাবে ইউক্ৰেইন যুদ্ধ এই বৈঠকৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়। পশ্চিমীয়া দেশসমূহৰ নিষেধাজ্ঞাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা কূটনৈতিক বিচ্ছিন্নতা হ্ৰাস কৰাৰ লগতে আমেৰিকাৰ সৈতে সম্পৰ্ক উন্নত কৰাটো মস্কোৰ লক্ষ্য।
বিশ্লেষকসকলৰ মতে, ৰাছিয়াই ইউক্ৰেইনৰ অধিক ভূখণ্ডৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ বজাই ৰাখিব বিচাৰে আৰু ৱাশ্বিংটনে কিয়েভক আগবঢ়োৱা সমৰ্থন হ্ৰাস কৰাটো বিচাৰে। ৰাছিয়াৰ ন্যূনতম দাবীৰ ভিতৰত ডনবাছ অঞ্চলৰ সম্পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু ইউক্ৰেইনে NATO-ত যোগদানৰ লক্ষ্য ত্যাগ কৰাটো অন্যতম।
অৱশ্যে ইউক্ৰেইন যুদ্ধ এই বৈঠকৰ আনুষ্ঠানিক আলোচ্যসূচীত থকাৰ সম্ভাৱনা নাই। চীনে বিষয়টোক ইউৰোপৰ আঞ্চলিক সমস্যা হিচাপে গণ্য কৰে আৰু এই সংঘাতত প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত হ’বলৈ অনিচ্ছুক। আনহাতে, ৰাছিয়াই ইৰানৰ সৈতে সহযোগিতা অব্যাহত ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত আমেৰিকাক কোনো বাধ্যতামূলক প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ সম্ভাৱনাও কম।
ছি জিনপিঙৰ লক্ষ্য: চীনৰ দীৰ্ঘম্যাদী স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰা
বৈঠকৰ আয়োজক হিচাপে চীনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ছি জিনপিঙৰ লক্ষ্য হৈছে নিজৰ ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সামৰিক স্বাৰ্থ আগবঢ়াই নিয়াৰ ক্ষেত্ৰত অধিক স্বাধীনতা নিশ্চিত কৰা। বিশেষকৈ আমেৰিকাৰ সৈতে পুনৰ বাণিজ্যিক সংঘাত আৰম্ভ নোহোৱা, বিৰল মৃত্তিকা ধাতু আৰু প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত চীনৰ প্ৰভাৱ স্বীকৃতি পোৱা আৰু টাইৱান প্ৰসংগত আমেৰিকাৰ হস্তক্ষেপ সীমিত কৰাটো বেইজিঙৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ।
২০২৫ চনত আমেৰিকা-চীনৰ বাণিজ্যিক সংঘাত তীব্ৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিছিল। চীনা সামগ্ৰীৰ ওপৰত আমেৰিকাৰ শুল্ক ১৪৫ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাইছিল। প্ৰত্যুত্তৰত চীনে আমেৰিকাৰ সামগ্ৰীৰ ওপৰত ১২৫ শতাংশ শুল্ক আৰোপ কৰিছিল। পিছত দক্ষিণ কোৰিয়াৰ বুশ্বানত হোৱা আলোচনাৰ পাছত দুয়ো দেশে সাময়িকভাৱে শুল্ক হ্ৰাস কৰি বাণিজ্যিক যুদ্ধবিৰতিত সন্মত হয়।
এই সমঝোতাৰ অংশ হিচাপে চীনে কিছুমান বিৰল মৃত্তিকা ধাতুৰ ৰপ্তানিৰ ওপৰত নতুন নিষেধাজ্ঞা স্থগিত ৰাখে। আনহাতে, আমেৰিকাই Nvidia-ৰ কিছুমান AI-সম্পৰ্কীয় চিপ চীনলৈ বিক্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত থকা বাধা শিথিল কৰে। বাণিজ্যিক যুদ্ধবিৰতি ২০২৭ চনৰ ১০ জানুৱাৰীলৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছে। তথাপি চীনৰ পৰা আমেৰিকালৈ বিৰল মৃত্তিকা ধাতুৰ ৰপ্তানি স্বাভাৱিক পৰিমাণতকৈ প্ৰায় ৭৫ শতাংশ কম হৈ আছে বুলি Center for Strategic and International Studies-ৰ তথ্যত উল্লেখ কৰা হৈছে।
ৰাছিয়া-চীনৰ ঘনিষ্ঠতা আৰু বিশ্ব শক্তিৰ সমীকৰণ
২০২২ চনত ইউক্ৰেইনত ৰাছিয়াৰ পূৰ্ণ পৰিসৰৰ আক্ৰমণৰ পাছত চীন ৰাছিয়াৰ অন্যতম প্ৰধান বাণিজ্যিক অংশীদাৰ হৈ পৰে। ইয়াৰ কিছুদিন পূৰ্বে দুয়ো দেশে নিজৰ সম্পৰ্কক ‘সীমাহীন অংশীদাৰিত্ব’ বুলি অভিহিত কৰিছিল।
২০২৬ চনৰ মে’ মাহত বেইজিঙত অনুষ্ঠিত শীৰ্ষ বৈঠকত ছি জিনপিং আৰু পুটিনে ৪০টাতকৈ অধিক সহযোগিতা চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰিছিল। ক্ৰেমলিনৰ এগৰাকী বিষয়াৰ তথ্য অনুসৰি, ২০২৬ চনৰ প্ৰথম তিনিমাহত চীনলৈ ৰাছিয়াৰ খাৰুৱা তেলৰ ৰপ্তানি ৩৫ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ৰাছিয়াৰ অস্ত্ৰ নিৰ্মাণ উদ্যোগলৈ উচ্চ প্ৰযুক্তিৰ উপাদানৰ যোগান বন্ধ কৰিবলৈ পশ্চিমীয়া দেশসমূহে কৰা আহ্বান চীনে সম্পূৰ্ণৰূপে মানি লোৱা নাই।
শেহতীয়াকৈ ছি জিনপিঙে ৰাছিয়াৰ সৈতে আলোচনা কৰি দুয়োখন দেশে বহুমেৰুবিশিষ্ট বিশ্ব ব্যৱস্থাৰ দিশত নেতৃত্ব দিয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে। আনহাতে, পুটিনে পশ্চিমীয়া শক্তিসমূহক ‘পূৰ্বৰ আধিপত্যবাদী শক্তি’ বুলি অভিহিত কৰি ইউৰোপৰ অৱনতিৰ কথা কৈছে।
ইৰান আৰু ইউক্ৰেইন যুদ্ধত কি পৰিৱৰ্তন আহিব?
বিশ্লেষকসকলে এই বৈঠকৰ পৰা ইৰান বা ইউক্ৰেইন যুদ্ধৰ ক্ষেত্ৰত তাৎক্ষণিক কোনো বৃহৎ অগ্ৰগতি আশা কৰা নাই। ইৰানৰ ক্ষেত্ৰত আমেৰিকাই চীনক তেহৰানক আপোচৰ বাবে ব্যক্তিগতভাৱে আহ্বান জনাবলৈ অনুৰোধ কৰিব পাৰে। কিন্তু হৰমুজ প্ৰণালীৰ প্ৰশ্ন, ইৰানক আগবঢ়াবলগীয়া আৰ্থিক প্ৰৰোচনা আৰু দেশখনৰ পাৰমাণৱিক কাৰ্যসূচী—এই বিষয়বোৰক লৈ আমেৰিকা-ইৰানৰ মাজত মতভেদ অব্যাহত আছে।
চীনে ২০২৩ চনত ছৌদি আৰব আৰু ইৰানৰ মাজত সম্পৰ্ক পুনৰ স্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত মধ্যস্থতা কৰিছিল যদিও বৃহৎ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংঘাতত প্ৰত্যক্ষ মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে ভূমিকা লোৱাত বেইজিঙে সাধাৰণতে সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰে।
ইউক্ৰেইন প্ৰসংগত ৰাছিয়াই ডনবাছৰ সম্পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু NATO-ত ইউক্ৰেইনৰ যোগদান নকৰাৰ দাবী ত্যাগ কৰাৰ সম্ভাৱনা কম। বিশ্লেষকসকলৰ মতে, যুদ্ধৰ পৰিণতি কেৱল কূটনৈতিক আলোচনাৰ মেজত নহয়, যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰিস্থিতিৰ ওপৰতো নিৰ্ভৰ কৰিব।
বিশ্বৰ আন দেশসমূহৰ আশা
আমেৰিকা-চীনৰ মাজত পুনৰ বাণিজ্যিক সংঘাত আৰম্ভ নহওক, ইউক্ৰেইনত উত্তেজনা হ্ৰাস পাওক আৰু বিশ্ব অৰ্থনীতি, শক্তি যোগান তথা প্ৰযুক্তিগত সহযোগিতাত স্থিৰতা বজাই থাকক—এয়াই আন দেশসমূহৰ প্ৰধান আশা। ইউৰোপীয় সংঘ, কানাডা আৰু উপসাগৰীয় দেশসমূহেও নিজৰ চীন নীতি আৰু অৰ্থনৈতিক সম্পৰ্ক নতুনকৈ বিবেচনা কৰি আছে।
১৯৪৫ চনৰ Yalta Conference-ৰ সৈতে এই বৈঠকৰ তুলনা কৰা হৈছে যদিও বিশ্লেষকসকলৰ মতে, দুয়োখন বৈঠকৰ মাজত মৌলিক পাৰ্থক্য আছে। সেই সময়ত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ মিত্ৰশক্তিসমূহে যুদ্ধোত্তৰ বিশ্ব ব্যৱস্থাৰ ৰূপ নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। কিন্তু শ্বেনঝেনত মিলিত হোৱা তিনিওগৰাকী নেতাৰ মাজত বিশ্ব ব্যৱস্থাক লৈ কোনো উমৈহতীয়া পৰিকল্পনা নাই।
সেয়েহে এই বৈঠকক বিশ্ব ৰাজনীতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কূটনৈতিক মুহূৰ্ত হিচাপে বিবেচনা কৰা হৈছে যদিও ইয়াৰ পৰা তাৎক্ষণিকভাৱে বৃহৎ চুক্তি বা যুদ্ধৰ সমাধান ওলাব বুলি আশা কৰা হোৱা নাই। বৈঠকৰ পৰা নিজৰ স্বাৰ্থৰ অনুকূল কোনো বাস্তৱিক ফলাফল আহে নে নাই, তাৰ ওপৰতেই তিনিওখন দেশৰ পৰৱৰ্তী কূটনৈতিক পদক্ষেপ নিৰ্ভৰ কৰিব।