নতুন দিল্লী, ১৩ নৱেম্বৰ: মণিপুৰৰ অনুসূচিত জনজাতিৰ তালিকাৰ পৰা ‘এনী কুকি ট্ৰাইবছ’ নামটো বাদ দিয়াৰ কথিত প্ৰস্তাৱ সম্পৰ্কীয় তথ্য প্ৰকাশ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছে কেন্দ্ৰীয় জনজাতি পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ে। জাতিগত হিংসাত জৰ্জৰিত মণিপুৰত এনে তথ্য প্ৰকাশ পালে সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজত উত্তেজনা বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে আইন-শৃংখলা পৰিস্থিতিৰ অৱনতি ঘটিব পাৰে বুলি আশংকা প্ৰকাশ কৰিছে মন্ত্ৰালয়ে।
কেন্দ্ৰীয় তথ্য আয়ুক্ত অশুতোষ চতুৰ্বেদীয়ে মন্ত্ৰালয়ৰ এই স্থিতি বাহাল ৰাখিছে। আবেদনকাৰী মাইকেল হাওকিপে বিচৰা প্ৰস্তাৱ, যোগাযোগপত্ৰ, ফাইলৰ টোকা আৰু অন্যান্য নথিপত্ৰৰ সম্পাদিত প্ৰতিলিপিও প্ৰকাশ নকৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে।
এক নজৰত
মাইকেল হাওকিপে ২৫ জুলাই, ২০২৪ তাৰিখৰ মণিপুৰ চৰকাৰৰ এখন পত্ৰৰ উল্লেখ কৰি তথ্যৰ অধিকাৰ আইনৰ অধীনত আবেদন কৰিছিল।
তেওঁৰ মতে, পত্ৰখনত ‘এনী কুকি ট্ৰাইবছ’ নামটো বাদ দিয়াৰ লগতে ‘এনী মিজো (লুছাই) ট্ৰাইব’ক ‘মিজো’লৈ সংশোধন কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আছিল।
মন্ত্ৰালয়ে ২৪ জুন, ২০২৫ত আবেদনখনৰ উত্তৰ দিছিল।
আয়োগে কয় যে, তথ্য প্ৰকাশৰ জনস্বাৰ্থ সম্ভাৱ্য ক্ষতিৰ তুলনাত অধিক বুলি প্ৰতীয়মান হোৱা নাই।
ঘটনাৰ বিৱৰণ
হাওকিপে জনজাতি পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ পৰা জানিব বিচাৰিছিল যে মণিপুৰ চৰকাৰৰ কথিত প্ৰস্তাৱটো মন্ত্ৰালয়ে লাভ কৰিছিল নে নাই। প্ৰস্তাৱটো লাভ কৰিলে কেতিয়া লাভ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত ফাইলৰ নম্বৰ কি, সেই তথ্যও তেওঁ বিচাৰিছিল।
প্ৰস্তাৱটোৰ ওপৰত কি পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হৈছে আৰু সেয়া ভাৰতৰ মহাপঞ্জীয়ক তথা অনুসূচিত জনজাতিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগলৈ সন্মতিৰ বাবে প্ৰেৰণ কৰা হৈছে নে নাই, সেই বিষয়েও আবেদনখনত জানিব বিচৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি, ২০২৪ চনৰ জুলাইৰ পৰা বিষয়টো চম্ভালি অহা বিষয়াসকলৰ নাম-পদবী, প্ৰাসংগিক চিঠিপত্ৰ আৰু ফাইলৰ টোকাৰ প্ৰতিলিপিও বিচৰা হৈছিল।
শেহতীয়া শুনানিত মন্ত্ৰালয়ে আয়োগক জনায় যে মণিপুৰত অনুসূচিত জনজাতিৰ মৰ্যাদাসংক্ৰান্তীয় ঘটনাপ্ৰৱাহৰ পাছত চলি থকা জাতিগত হিংসা আৰু বৰ্তমানৰ আইন-শৃংখলা পৰিস্থিতিৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত বিষয়টো অত্যন্ত সংবেদনশীল। মন্ত্ৰালয়ৰ যুক্তি অনুসৰি, অভ্যন্তৰীণ প্ৰস্তাৱ, যোগাযোগপত্ৰ আৰু বিবেচনাধীন নথি আগতীয়াকৈ প্ৰকাশ পালে বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সংঘাত বৃদ্ধি পাব পাৰে।
কাৰ কি বক্তব্য
মন্ত্ৰালয়ে জনায় যে সংবিধানৰ ৩৪২ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত অনুসূচিত জনজাতিৰ তালিকাত নাম অন্তৰ্ভুক্তি, বৰ্হিভূতকৰণ বা আন সংশোধনৰ দাবী সন্দৰ্ভত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত মন্ত্ৰালয়টোৱেই ন’ডেল মন্ত্ৰালয়। সংশ্লিষ্ট ৰাজ্য চৰকাৰ অথবা কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ প্ৰশাসনে যুক্তিসহ সমৰ্থন জনোৱা প্ৰস্তাৱহে পৰৱৰ্তী পৰ্যায়লৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়। আইনগত সংশোধনৰ বাবে বিবেচনাৰ পূৰ্বে ভাৰতৰ মহাপঞ্জীয়ক আৰু অনুসূচিত জনজাতিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগৰ সন্মতিও প্ৰয়োজন।
মন্ত্ৰালয়ৰ মতে, পৰীক্ষা আৰু পৰামৰ্শৰ প্ৰক্ৰিয়া চলি থকাৰ সময়তে তথ্য প্ৰকাশ কৰিলে সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ ওপৰত অযথা চাপ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। স্বাৰ্থান্বেষী গোটে স্বাধীন সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ প্ৰক্ৰিয়াত হস্তক্ষেপ কৰাৰ আশংকাও আছে। সম্প্ৰদায়ৰ অধিসূচনাসংক্ৰান্তীয় তথ্য প্ৰকাশৰ পাছত হিংসাত্মক ঘটনা সংঘটিত হোৱাৰ নজিৰ আছে বুলিও কেন্দ্ৰীয় জনতথ্য বিষয়াই উল্লেখ কৰে।
আনহাতে, হাওকিপে যুক্তি দিয়ে যে মন্ত্ৰালয়ৰ উত্তৰ অস্পষ্ট। প্ৰস্তাৱ লাভৰ তাৰিখ, ফাইলৰ নম্বৰ আৰু দায়িত্বত থকা বিষয়াৰ নামৰ দৰে মৌলিক প্ৰশাসনিক তথ্যক কিদৰে আস্থাভিত্তিক তথ্য হিচাপে গণ্য কৰা হ’ল, সেয়া স্পষ্ট কৰা হোৱা নাই বুলি তেওঁ কয়। আইন-শৃংখলা বিঘ্নিত হোৱাৰ আশংকাকো তেওঁ সাধাৰণ আৰু অনুমানভিত্তিক বুলি অভিহিত কৰে।
পটভূমি
হাওকিপৰ আবেদনখন ২৫ জুলাই, ২০২৪ তাৰিখৰ মণিপুৰ চৰকাৰৰ এখন পত্ৰক কেন্দ্ৰ কৰি দাখিল কৰা হৈছিল। তেওঁৰ দাবী অনুসৰি, পত্ৰখনত ৰাজ্যখনৰ অনুসূচিত জনজাতিৰ তালিকাৰ পৰা ‘এনী কুকি ট্ৰাইবছ’ নামটো বাদ দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ আছিল। একেখন পত্ৰতে ‘এনী মিজো (লুছাই) ট্ৰাইব’ নামটো সংশোধন কৰি কেৱল ‘মিজো’ কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছিল বুলি তেওঁ দাবী কৰে।
তথ্য আয়োগে শুনানিৰ সময়ত তথ্যৰ অধিকাৰ আইনৰ ১০ নং ধাৰা অনুসৰি সংবেদনশীল অংশ বাদ দি নথিৰ বাকী অংশ প্ৰকাশ কৰিব পৰা যায় নে নাই, সেই বিষয়টোও বিবেচনা কৰে। অৱশ্যে, প্ৰস্তাৱ আৰু তাৰ ওপৰত গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপ সম্পৰ্কীয় টোকাৰ সম্পাদিত প্ৰতিলিপি প্ৰকাশৰ ক্ষেত্ৰতো আয়োগে সন্মতি নিদিলে।
অসম আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ বাবে তাৎপৰ্য
বিষয়টো মণিপুৰৰ অনুসূচিত জনজাতিৰ তালিকা আৰু সম্প্ৰদায়ভিত্তিক নামকৰণৰ সৈতে জড়িত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ বহু ৰাজ্যতে জনজাতীয় পৰিচয়, সাংবিধানিক স্বীকৃতি আৰু তালিকাভুক্তিকৰণ স্পৰ্শকাতৰ বিষয় হিচাপে বিবেচিত হয়। মণিপুৰৰ বৰ্তমানৰ পৰিস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিয়েই মন্ত্ৰালয়ে এই ক্ষেত্ৰত অধিক সতৰ্কতা অৱলম্বনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ কথা দোহাৰে।
পৰৱৰ্তী পদক্ষেপ
কেন্দ্ৰীয় তথ্য আয়োগৰ সিদ্ধান্তৰ ফলত হাওকিপে বিচৰা নথিপত্ৰসমূহ এতিয়া প্ৰকাশ কৰা নহ’ব। মন্ত্ৰালয়ৰ হাতত কথিত প্ৰস্তাৱটো আছে নে নাই, থাকিলে তাৰ প্ৰক্ৰিয়াগত অৱস্থা কি, সেই সম্পৰ্কেও কোনো নিৰ্দিষ্ট তথ্য প্ৰকাশ কৰা হোৱা নাই।
